سه شنبه ۲۵ اردیبهشت ۱۳۹۷ ۱۰:۲۶
لزوم باز نویسی آثار شیعه

به گزارش خبرنگار سرویس کتاب و نشر خبرگزاری رسا، عبدالصالح شمس اللهی / در بین آثار موجود در حوزه‌های مختلف مانند آثار اعتقادی، اخلاقی و فقهی،  دسته‌ای آثار علمی و پژوهشی هستند که محققان و اندیشمندان و اهل تتبع از آنها استفاده می کنند و باید به زبان اصلی و دقیقا طبق تبویب نگارنده و […]

به گزارش خبرنگار سرویس کتاب و نشر خبرگزاری رسا، عبدالصالح شمس اللهی / در بین آثار موجود در حوزه‌های مختلف مانند آثار اعتقادی، اخلاقی و فقهی،  دسته‌ای آثار علمی و پژوهشی هستند که محققان و اندیشمندان و اهل تتبع از آنها استفاده می کنند و باید به زبان اصلی و دقیقا طبق تبویب نگارنده و با همان کیفیت باقی بمانند؛ اما دسته‌ای آثار هستند که می توان آنها را آثار ترویجی نامید و در برهه‌ای برای استفاده عموم مردم و یا قشر خاصی و با توجه به شرایط آن زمان نگاشته شده اند؛ اما با گذر زمان، تغییر شرایط، ذائقه‌ها و ادبیات جامعه آن آثار ارزشمند از بستر جامعه، جمع شده  و در بهترین حالت زینت کتابخانه‌ها هستند.

برای مثال، معراج‌السعاده اثر عالم جلیل‌القدر مرحوم ملا احمد نراقی را در نظر بگیرید؛ آنچه مسلم است این اثر ارزشمند که درباره اخلاق  به رشته تحریر در آمده یقینا برای انسان‌های ۴۰ و یا ۵۰ ساله نوشته نشده است؛ زیرا  مؤلف خبیر آن می‌داند که تغییر انسان در سن بالا اگر محال عقلی نباشد محال وقوعی­ست و شاید بتوان کسانی را که در طول تاریخ در بزرگسالی تغییر کرده اند با انگشتان دست برشمرد و یا حتی بتوان با عنوان معجزات و خوارق عادات از آن یاد کرد.

آنچه بر نگارنده مسجل است این است که مرحوم ملا احمد نراقی معراج السعاده را برای نورستگان و نوجوانانی نوشته است که شاکله شخصیتی و اخلاقی آنان هنوز شکل نگرفته و روحشان چون نهال نورسته ای­ست که به هرطرف گرایش یابد، شکل می‌گیرد؛  وگرنه آنکه در سرازیری عمر قرار گرفته است معراج السعاده برایش اعجازی نخواهد کرد؛ نکته مهم آن است که ذائقه نورستگان دوران ملا احمد نراقی به امثال معراج‌السعاده کشش داشت و اگر هم نداشت در زیر چوب الف مجبور به خواندن چنین کتابی با این حجم و این ادبیات بوده اند و همچنین در اطراف آنان این همه مظاهر رنگارنگ و این همه پیامرسان در قالب‌های مختلف، از نوشته‌ها و ادبیات تا تصویر و صدا و نور وجود نداشت و هر چه بود از جنس کاغذ و دوات بود. حال اگر بخواهیم نسل جدید از اثر ارزشمند معراج‌السعاده را که با رویکرد عملی در حوزه اخلاق تدوین شده است استفاده کند باید فکری کرد تا این اثر بازآفرینی شود.

نکته مهم این است که این بازآفرینی‌ها در حوزه کتب علمی انجام ‌شود؛ مثلا مطول که در بلاغت است به مختصر تبدیل می‌شود و یا کتابی مثل الذریعه بارها تبویب و تلخیص شده  اما آثاری که عموم استفاده می‌کنند به ندرت بازآفرینی می‌شود.

البته برای بازآفرینی باید نکاتی را در نظر گرفت:

حجم کتاب:

از اصلی‌ترین مؤلفه‌­ها برای مطالعه انسان عصر کنونی حجم تألیف است؛ در روزگاری که در شبکه‌های اجتماعی با متن‌های کوتاه خواننده را به کوتاه خوانی و متأسفانه هرزه خوانی عادت داده اند متن‌های طولانی و بلند وضع خوبی ندارند و کسی سراغی از آنها نمی‌گیرد؛ به همین دلیل لازم است تا متن‌های بلند به متن‌های متعدد کوتاه تبدیل شود؛ برای مثال، هر موضوع اخلاقی از معراج‌السعاده باید یک نوشتار مستقل و کوتاه شود تا مخاطب در نگاه اول به خاطر حجم کتاب قید مطالعه را نزند.

ادبیات نوشتار :

با نگاه به نوشته‌های ادوار مختلف مشخص می‌شود که زبان نوشتار به مرور زمان تغییر می‌کند، به همین دلیل لازم است که در بازآفرینی کتاب‌ها با حفظ محتوای اصیل و و فاخر، زبان نوشتار تغییر کند تا مخاطب به خواندن آن رغبت کند؛ برای مثال، تفسیر ابوالفتوح رازی که تفسیری فارسی و با رویکرد اجتماعی‌ است به زبان فارسی دری نوشته شده است؛ پس اگر بخواهیم از این تفسیر ارزشمند کتابچه‌های کوچکی برای مطالعه عموم استخراج شود باید توجه داشت که زبان مؤلفه مهمی در بازآفرینی است.

نیاز سنجی در موضوعات:

گذر ایام نیازهای افراد و جامعه را تغییر می‌دهد و معمولا افراد برای نیازهایشان به تألیفات ترویجی مراجعه می‌کنند؛ به همین دلیل باید قبل از هر بازآفرینی نیازهای جامعه را شناخت و به اصطلاح با نگاه جامعه به سمت دین دست دراز کرد و داروی درد جامعه را از آن حجم گسترده معارف به دست آورد؛ فرض کنید نگارنده قصد دارد احکام را در قالبی جدید به جامعه ارائه کند؛ یقینا جامعه باید به آن محتوا نیاز داشته باشد و از بازآفرینی احکامی مثل احکام عبد و کنیز که امروزه دیگر مصداقی ندارد استقبال  نخواهد شد و یا اگر در حوزه اعتقادات ب‌خواهیم درباره فرقه‌های انحرافی مطلبی برای جامعه بنویسیم در این حالت به بازنویسی اعتقادات فرقه فطحیه دیگر نیازی نیست؛ لذا حتی اگر در اثری مطالبی در این باره وجود دارد و ما قصد بازآفرینی داریم باید مطالب غیر لازم از مجموع مطالب حذف شود.

ذائقه شناسی:

نکته دیگر شناخت ذائقه مخاطب است؛ امروزه می‌گویند، در نگاشته‌های رسانه­ای نگارنده برای متقاعد کردن مخاطب به خوانش محتوا ۳ تا ۵ ثانیه زمان دارد و باید در نگاه اول نظر او را جلب کند و برای این موضوع؛ تیتر، جمله اول، ضمائمی مانند عکس و … می‌تواند در این جذب مؤثر باشد.  برای نمونه اگر بخواهیم منتهی الآمال بازنویسی شود باید نامی مطابق ذائقه و  طبق دغدغه‌های جوان امروز برای آن انتخاب کرد و یا طراحی و ترکیب جملات و … مطابق زیبایی شناسی نسل امروز باشد.

بنابراین آثار فاخری وجود دارد که به خاطر تطابق نداشتن آنها با ذائقه، فهم و حوصله مخاطب امروزی از آنها استفاده نمی شود و به جهادی علمی نیاز هست تا با بازآفرینی به عرصه کتاب خوانی کشور بازگردند./۹۹۸ی ۷۰۴ش/

آخرين اخبار