یکشنبه ۱۰ دی ۱۳۹۶ ۱۱:۵۳
دوگام تا حذف ربا/ سلسله یاداشتهای مشکلی به اسم بانک ۲

به گزارش سرویس فرهنگی اجتماعی خبرگزاری رسا، نهاد اقتصادی که امروزه به اسم بانک شناخته می‌شود در جامعه اسلامی باید مرکزی برای جهت دهی سرمایه از مسیر مشروع باشد و برای برون رفت از نظام ربوی باید اقداماتی صورت گیرد. اولین گام: اقدام مسؤولان اصلی مبارزه با ربا اولین قدم در بحث تغییر وضع موجود […]

به گزارش سرویس فرهنگی اجتماعی خبرگزاری رسا، نهاد اقتصادی که امروزه به اسم بانک شناخته می‌شود در جامعه اسلامی باید مرکزی برای جهت دهی سرمایه از مسیر مشروع باشد و برای برون رفت از نظام ربوی باید اقداماتی صورت گیرد.

اولین گام: اقدام مسؤولان اصلی مبارزه با ربا

اولین قدم در بحث تغییر وضع موجود در حوزه ربای بانکی این است که مشخص شود که مسؤولیت مبارزه با این منکر عظیم به عهده کیست؟ آنچه از صریح آیه قرآن به دست می‌آید این است که مسئول اصلی مبارزه با منکرات کسانی هستند که در زمین قدرت پیدا نموده‌اند؛ خدا در آیه ۴۱ سوره حج صاحبان قدرت را موظف به نهی از منکر نموده، می‌فرماید:

الَّذینَ إِنْ مَکَّنَّاهُمْ فِی الْأَرْضِ أَقامُوا الصَّلاةَ وَ آتَوُا الزَّکاةَ وَ أَمَرُوا بِالْمَعْرُوفِ وَ نَهَوْا عَنِ الْمُنْکَرِ وَ لِلَّهِ عاقِبَةُ الْأُمُورِ.

همان کسانى که هر گاه در زمین به آنها قدرت بخشیدیم، نماز را برپا مى‏ دارند، و زکات مى‏دهند، و امر به معروف و نهى از منکر مى‏ کنند، و پایان همه کارها از آن خداست!

صاحبان قدرت در زمین را می‌توان در گروه‌های مختلف تقسیم بندی کرد صاحبان قدرت سیاسی، صاحبان قدرت مردمی، صاحبان قدرت رسانه‌ای و … که در ادامه به نگاهی گذرا به این صاحبان قدرت داریم.

حکومت

حکومت اسلامی بیشترین وظیفه را در مبارزه با ربا دارد و با توجه به اینکه بانک‌ها مستقیما زیر نظر دولت هستند وظیفه دولت است که به میدان آمده و نظام بانکی را اصلاح نماید؛ در واقع اصلاح نظام بانکی از طرف دولت نوعی خود اصلاحی است که باید صورت پذیرد و نکته دقیق این است که بنا به نظر مبارک امام راحل ضامن مشروعیت و اسلامیت حکومت جمع شدن ربا از نظام بانکی است، امام راحل درباره بانک‌ها فرمودند «اگر بانک‌های ما ربا گرفتند دیگر جمهوری ما اسلامی نخواهد بود».

این بخش در حال حاضر فشل است و  دولت اصالتا معتقد به ربوی بودن بانک ها نیست و به همین دلیل به جای مقابله با ربای بانک‌ها که مورد اعتراض صریح مراجع معظم قرار گرفته است اقدام به فرافکنی کرده و حتی بعضی از حامیان مشی دولت، مراجع را که باید نظرشان مرجع تشخیص مشروعیت عملکرد افراد، جریان‌ها و نهادها باشد دعوت به سکوت کرده و بلکه بالاتر اظهار نظر آنان را مصداق اظهار نظر غیر متخصص در کار تخصصی دانسته اند.

عالمان دینی

دومین گروهی که در خصوص مبارزه با ربا وظیفه دارند عالمان دینی هستند؛ مراجع و علما دین در واقع جوشن دین هستند و باید در مقابل چیزی که خدا آن را به عنوان جنگ با خود تلقی کرده است قیام نموده  و از شریعت دفاع نمایند. قران کریم در آیه ۶۳ سوره مائده عالمان یهود و نصاری که مردم را از خوردن مال حرام نهی نکرده اند متهم به زشت کاری نموده و می‌فرماید:

لَوْ لا یَنْهاهُمُ الرَّبَّانِیُّونَ وَ الْأَحْبارُ عَنْ قَوْلِهِمُ الْإِثْمَ وَ أَکْلِهِمُ السُّحْتَ لَبِئْسَ ما کانُوا یَصْنَعُونَ

چرا دانشمندان نصارى و علماى یهود، آنها را از سخنان گناه‏آمیز و خوردن مال حرام، نهى نمى‏کنند؟! چه زشت است عملى که انجام مى‏دادند!

اما این گروه بر خلاف جریان دولتی مدتی است که با اعتراضات صریح خود شمشیر را از رو بسته اند و صریحا فعل بانک‌ها را مصداق ربا دانسته و از جریان دولتی درخواست نموده‌اند تا این نظام ربوی اصلاح شود. حضرات آیات عظام جوادی آملی، نوری همدانی، مکارم شیرازی و … صراحتا در مقابل این منکر عظیم اظهار نظر نموده و خواستار پایان نظام ربوی بر بانک‌های کشور شده‌اند. البته یقینا این میزان از اعتراض اگر چه شروع خوبی است، اما کافی نیست و از آنجا که بانک‌ها حاضر به کوتاه آمدن از سود کلان خود نیستند مثل جریان تنباکو مراجع معظم باید به میدان عمل وارد شده و از ابزار فتوا و تحریم استفاده نمایند که البته قرائن قریب بودن این حرکت را نوید می‌دهد.

رسانه ها و صاحبان تریبون

سومین گروهی که موظف به مبارزه با ربا هستند اصحاب رسانه وصاحبان تریبون هستند که امروز نقش پیام‌رسانی را دارند؛ وقتی یک مرجع تقلید در درس خارج خود فریادی می‌زند این وظیفه رسانه‌ها است که این فریاد را به عموم جامعه برسانند و برد خبری ایجاد کنند که اگر این کار را نکنند مصداق کتمان کنندگان حق می‌شوند که خدا در آیه ۱۷۴ سوره بقره به آن‌ها وعده عذاب علیم داده است و می‌فرماید: إِنَّ الَّذینَ یَکْتُمُونَ ما أَنْزَلَ اللَّهُ مِنَ الْکِتابِ وَ یَشْتَرُونَ بِهِ ثَمَناً قَلیلاً أُولئِکَ ما یَأْکُلُونَ فی‏ بُطُونِهِمْ إِلاَّ النَّارَ وَ لا یُکَلِّمُهُمُ اللَّهُ یَوْمَ الْقِیامَةِ وَ لا یُزَکِّیهِمْ وَ لَهُمْ عَذابٌ أَلیمٌ

کسانى که کتمان مى ‏کنند آنچه را خدا از کتاب نازل کرده، و آن را به بهاى کمى مى‏ فروشند، آنها جز آتش چیزى نمى‏خورند (و هدایا و اموالى که از این رهگذر به دست مى ‏آورند، در حقیقت آتش سوزانى است.) و خداوند، روز قیامت، با آنها سخن نمى‏گوید و آنان را پاکیزه نمى ‏کند و براى آنها عذاب دردناکى است.

یعنی اگر رسانه‌ای به خاطر هزینه تبلیغاتی که از بانک‌ها دریافت می‌کند در مقابل گناه عظیمی مثل ربای بانکی سکوت کرد و پیام رسان فریاد مراجع و متدینین نشد باید منتظر عذاب دردناک الهی باشد.

دومین گام: نهادِ واحدِ خدمات اقتصادی

دومین گام در دور شدن از فضای بانک داری ربوی این است که بانک از شرایط فعلی به یک نهادِ واحدِ صرفا خدماتی، جهت مدیریت سرمایه تبدیل شود که تنها تکلیف و وظیفه‌اش خدمات دهی مالی باشد، به این معنا که سرمایه‌های خرد را از سطح جامعه جمع نموده و به صورت هدف‌مند در رفع نیازهای جامعه اعم از نیازهای روزمره و یا نیازهای مادر مثل تولید و اشتغال جهت دهی نماید؛ چیزی که ادعای آن با کثرت بانک‌ها نمی‌سازد؛  ما امروز در جمهوری اسلامی ۲۷ بانک داریم و وقتی این تعداد بانک در کشور فعالیت می‌کند یعنی چرخش پول برای صاحبان بانک سود آور است؛ یعنی بانک بیش از یک نهاد خدماتی در حال فعالیت است. برای داشتن نهاد مدیریت سرمایه اسلامی اصلا نباید بانک به این معنا رشد کند ما باید یک نهاد واحد اقتصادی بانکی به اسم خزانه حکومت اسلامی داشته باشیم و این خزانه بدون هیچ چشم داشت و نیت سود آوری به مردم خدمات اقتصادی بدهد؛ اگر از این فضا دور شدیم مستقیم وارد فضای ربوی می‌شویم.

از طرفی وقتی بانک به جای یک نهاد خدماتی تبدیل به یک بنگاه می‌شود توانایی مداخله سیاسی، فرهنگی و اقتصادی پیدا می‌کند و به عنوان یک رکن تصمیم گیری در کشور باید لحاظ شود، که این خلاف مصالح جامعه است چرا که وادی سرمایه بسیار لغزنده است و بنگاهی اقتصادی به عظمت بانک جز به منافع اقتصادی خود نمی‌تواند فکر کند و با قدرتی که دارد تمام مصالح را چونان ذبیحه‌ای بی دست و پا به مسلخ منفعت می‌برد. چه اینکه در دوره‌ای بعضی از بانک‌ها با اهداف سیاسی سرمایه های کلانی را به بازار مسکن وارد نمودند تا بتوانند با تنش در این بازار به اغراض سیاسی طیفی بپردازند که منفعت بانک را در نظر می‌گرفتند. صحبت از عوارض سیاسی و فرهنگی بانکداری با وضع موجود خود فصلی مفصل می طلبد که از منظومه این وجیزه خارج است.

همین دو گام کافی است تا بانک‌ها از نظام ربوی به سمت بانک اسلامی حرکت کنند یعنی اگر مسؤولین مبارزه با ربا به وظیفه خود عمل کنند و بانک‌ها نیز از بنگاه به نهاد خدماتی تبدیل شود دیگر چیزی به اسم ربا در بانکداری ما وجود نخواهد داشت.

البته نکات بسیاری در حوزه بانکداری اسلامی و لوازم آن باقی می‌ماند که در ادامه سلسله یاداشت‌های مشکلی به اسم بانک به آن خواهیم پرداخت./۸۴۱/ی۷۰۲/س

حجت الاسلام عبدالصالح شمس‌اللهی، پژوهشگر حوزه علمیه قم

آخرين اخبار